شطرنجی کردن چله

کاغذ شطرنجی عبارتست از صفحه جدول بندی شده‌ای که هر متر مربع آن به ده خانه طولی و ده خانه عرضی تقسیم شده و هر مربع کوچک علامت یک گره است هر چه رجشمار قالی بالاتر شد خانه‌های شطرنجی کوچکتر در نظر گرفته شده و به نسبت نیز بافت ریزتری خواهیم داشت.

هر گره روی بافت برابر با یک خانه از کاغذ شطرنجی می‌باشد و ذکر این نکته حائز اهمیت است که به وسیله نقشه و کاغذ شطرنجی می‌توان کیفیت بافت را کنترل کرد و ایردهای آن را به حداقل رساند و یا به طور کل آنها را رفع کرد.

از راههای کنترل نقشه خوانی و پیاده کردن آن روی بافت این است که بعد از چله کشی و آماده شدن چله برای بافت هر ده جفت نخ چله یا ده گره را بر روی دار علامت‌گذاری می‌کنند که می‌توان آن را رنگ کرده و یا با یک گره نخ مشخص نمود این علامت باید درست همانند نقشه عمل شود در کاغذ شطرنجی هر ده خانه با یک خطر پررنگتر مشخص شده است . هنگام علامتگذاری روی چله باید این کار تیز همانند نقشه عمل شده و هر کجا که در نقشه خط پررنگ داریم آن نخ چله را رنگ کنیم.

این عمل به بافنده کمک می‌کند که کنترل بیشتری روی بافت داشته باشد و همچنین این عمل سرعت نقشه‌خوانی را بالا می‌برد برای مثال هر گاه سی گره یا سی و پنج گره ساده بافت داشته باشیم برای شمارش آن از روی نقشه احتیاج به شمارش به صورت گره گره نداریم و می‌توانیم ده گره ده گره آن را بشماریم.

پیاده کردن طرح روی کاغذ شطرنجی

به طور کلی پیاده کرده و اجرای طرح روی کاغذ شطرنجی به دو صورت زیر انجام می‌پذیرد

۱- ابتدا طرح روی کاغذ سفید (غیر شطرنجی) طراحی می‌شود و سپس با استفاده از میز نور آن را روی کاغذ شطرنجی پیاده کرده و در پایان آن را نقطه می‌کنند.

۲- طرح مورد نظر از همان آغاز کار بر روی کاغذ شطرنجی اجرا و طراحی می‌شود .

طراحی به دو روش مذکور تقریبا به یک صورت و شیوه انجام می‌شود اما هر کدام از روشهای یاد شده برای خود طرفدارانی دارند بعضی از افراد این عقیده را دارند که باید طرح حتما روی کاغذ شطرنجی طراحی شود و هنر آموزان نیز باید با این روش آموزش داد شوند این گروه می‌گویند هنر آزمون با طراحی روی کاغذ شطرنجی اندازه‌ها و ابعاد بهتر و با دقت بیشتری رعایت می‌کنند و بدین ترتیب هنرمندان طراحی می‌توانند با توجه به خانه‌های شطرنجی ابعاد و تناسبها را در نظر گرفته و اجرا نماید به طوری که بتوان آن طرح را به زیبایی و جذابیت به صورت نقطه چین درآورد.

عده‌ای نیز به شیوه طراحی روی کاغذ معمولی را توصیه کرده و معتقدند ک طراح و هنر آموز باید در راه آموزش و اکتساب این فن آنقدر قدرت و مهارت کسب کند تا ابعاد و اندازه‌ها را بدون استفاده از کاغذ شطرنجی رعایت کند البته لازم به تذکر است که این روش یعنی کار بر روی کاغذ معمولی آسانتر است و طراح می‌توان به تصحیح طرح خود بپردازد در این روش بعد از طراحی و تصحیح نهایی با استفاده از میز نور طرح روی کاغذ شطرنجی کپی شده و برای نقطه چین کردن آماده شود

نقطه چین کردن طرح

این عمل نیز همچون طراحی به افرادی متخصص و آگاه به طراحی و سبکهای طراحی سنتی ایران نیاز دارد . هنرمندان نقطه زن باید به انواع گل ، برگ ، بوته ، شاخه و … آشنا باشد و بهترین حالت نقطه را برای آنها مورد استفاده قرار دهد که این عمل با کسب تجربیات و ممارست‌های فراوان حاصل می‌شود در این مرحله معمولا خود طراح اقدام به این کار می‌کند ولی در ابعاد وسیعتر و طراحی نقشه این مسئولیت بین افراد یک گروه تقسیم می‌گردد.

بخش دیگری از عملیات تکمیلی نقشه رنگ آمیزی آن می باشد که این قسمت نیز ممکن است توسط خود طراح و یا فرد یا افرادی از گروه انجام گیرد دو مرحله نقطه چین کردن و رنگ‌آمیزی نقشه می‌تواند به دو صورت زیر تقدم و تاخر داشته باشد.

۱- طرح ابتدا توسط  فردی که متخصص نقطه زدن است نقطه چین شده و سپس دورگیری آن توسط رنگهای مختلف مورد نظر انجا می‌گیرد و آنگاه توسط خود بافند و یا فرد دیگری زمینه‌ها و سایه‌های آنها رنگ می‌شود.

۲ – روش دوم بدین صورت است که فرد نقشه‌کش محدوده اجزا و زمینه را رنگ می‌کند و سپس آنها را با نقطه‌چین کردن محصور می‌کند.

مزیت این روش نسبت به روش اول این است که کار ، تمیز‌تر و مشخص‌تر دیده می‌شود زیرا در روش اول رنگ زمینه ممکن است روی رنگ دورگیری را بگیرد ولی در روش دوم دورگیری را با رنگهای پوششی (گواش) انجام می‌دهند که کاملا آن نقطه را رنگ می‌کند.

پس از اتمام نقطه چین کردن و رنگ شدن نقشه فرش آماده استفاده می‌شود نقشه را به بلوکهای مستطیلی مساوی تقسیم کرده  و برش می‌دهند و هر برش را به طور مجزا روی تخته نازکی (فیبر) می‌چسبانند و این تخته روی چله‌ها نصب شده و توسط هنرمند بافنده مورد استفاده قرار می‌گیرد تهیه این تخته باعث می‌شود تا جزء کوچکی از نقشه روبروی بافنده قرار داشته باشد و فضای روبرو او بیهوده با همه نقش پرنگردد