نقوش تصویری

طرحهای فرش ایران- طرحهای دارای صورت

در این بخش به شرح و توضیح مختصری درباره طرحهایی از فرش که به نامهای مختلف مشهور شده‌اند می‌پردازیم.

الف- طرحهای دارای صورت

۱- طرح آدمکی یا ملا نطرالدینی : در این نوع طرح، شکل و شمایل انسان به طور مجرد و یا سوار بر حیوانات و  با حالتهای گوناگون همچون حضور در مجالس بزم و رزم یا در حال عبور و غیره ظاهر می‌گردد.

۲- طرح حیوان دار : بن نگاره در این طرح جثه یا سر حیواناتی از قبیل شیر، اسب ، سگ ، بزکوهی ، قوچ یا پرندگانی مانند عقاب ، کبوتر و کبک می‌باشد که با توجه به خصلت و خوی برجسته این حیوانات از جمله شجاعت ، نجابت و وفاداری به صورتهای گوناگون در فرش بافته می‌شود منشا این طرحها بافته‌های ایلات و عشایر روستایی است برخی از طرحهای حیواندار عبارتنداز:

– طرح شاخ‌گوزن

– طرح درختی حیواندار

– طرح خرچنگی

– طرح لاک‌پشتی

– طرح شاپرکی

– طرح اژدها

– طرح جانوری

۳- طرح صورتی: در این نوع طرح نقش صورت انسان به گونه‌های مختلف بر فرش بافته می‌شود این نقش ممکن است حقیقی و یا خیالی باشد اشکال طرح صورت را می‌توان به گروههای زیر تقسیم‌بندی نمود.

الف- صورت افرادی مانند پادشاهان و حکام که از جهت تنوع ، ترکیب بندیها و حالات صاحبان تصاویر، بیشترین تعداد را در میان این نقوش دارای می باشند.

ب- نقش هنمندان جنگجویان و عشاق معروف

ج- تصاویر افراد موجود در نقش ساختمانهای ابنیه و آثار تاریخی مذهبی و ملی

۴- طرح لیلی و مجنون: طرح صورت زن و مردی که در کنار هم قرار گرفته‌اند در این نوع طرحها صورتها درشت بوده و اجزا آن کاملا نمایان است. این طرحها اغلب برای قالب عکس و پشتی بافته می‌شود.

۵- طرح ماهی: نقشمایه اصلی این طرح ، لوزی منقش به گل و پره‌های چرخ و فلکی است که در چهار طرف لوزی قرار دارد و این بن نگاره‌ها در سراسر فرش تکرار می‌شود معمولا در بالا و پایین پره‌های چرخ و فلک مذکور نقشمایه‌های گلهای مختلف با رنگهای زیبا قرار می‌گیرد تبدیل نقشمایه‌ ماهی به گل و برگ در این طرحها پس از اسلام صورت پذیرفته و از این زمان است که بافندگان از آوردن نقش حیوانات در فرش امتناع کرده‌اند

از انواع این طرح می‌توان به طرح ماهی درهم ماهی زنبور و ماهی هرات اشاره کرد.