آهار فرش چیست؟ تاثیر بر کیفیت، سفتی و نرمی
آهار یکی از مراحل حیاتی در کارخانه فرش کاشان است که نقش اصلی در استحکام و دوام فرش دارد. این فرآیند شامل اعمال مواد مخصوص به پشت فرش است تا ریشهها و گرهها به بدنه فرش چسبیده و تثبیت شوند. در ادامه به طور کامل با این فرایند آشنا میشویم.
آهار فرش ماشینی چیست؟
آهار به مخلوطی از مواد شیمیایی و چسبهای مخصوص (مانند رزینهای پلیمری و نشاسته) گفته میشود که در مرحله نهایی تولید فرش ماشینی، به پشت فرش زده میشود. این ترکیب مایع پس از حرارت دیدن و خشک شدن، لایهای مستحکم در پشت فرش ایجاد میکند که باعث تثبیت تار و پود و جلوگیری از ریزش گرهها میشود. بهطور خلاصه، آهار نقش اسکلت و استحکامدهنده اصلی فرش ماشینی را ایفا میکند.
منظور از آهار زدن فرش ماشینی چیست؟
آهار زدن بخشی از فرآیند تکمیل فرش است که طی آن، فرش از روی غلتکهای مخصوص عبور کرده و مواد آهار به پشت آن منتقل میشود. سپس فرش وارد کوره حرارتی میشود تا رطوبت از بین برود و مواد چسبنده در عمق ریشه پود تثبیت شوند. نتیجه این فرآیند، یکپارچگی ساختار فرش و محکم شدن گرههایی است که در مرحله بافت هنوز اتصال قطعی ندارند.
فرش آهاردار یعنی چه و چه تفاوتی با فرش بدون آهار دارد؟
فرش آهاردار فرشی است که مرحله تکمیل را بهطور کامل طی کرده و پشت آن دارای ایستایی، ضخامت و استحکام استاندارد است. در مقابل، فرش بدون آهار حالتی شل و پارچهمانند دارد، بهراحتی تغییر شکل میدهد و گرههای آن با کمترین فشار از پشت خارج میشوند. تفاوت اصلی این دو در دوام، فرم ظاهری و قابلیت استفاده بلندمدت است.
چرا فرش ماشینی آهار میشود؟
در فرش ماشینی، گرهها مانند فرش دستباف به دور تار قفل نمیشوند و فقط به صورت U شکل دور پود قرار میگیرند. آهار با چسباندن این ریشهها به بدنه فرش، از ریزش آنها جلوگیری کرده و مقاومت فرش را در برابر پاخوردگی، شستشو و جابجایی افزایش میدهد. همچنین آهار باعث صاف ایستادن فرش، کاهش نفوذ گرد و غبار و بهبود ظاهر کلی آن میشود.
مواد تشکیلدهنده آهار فرش ماشینی
مواد آهار که یکی مواد اولیه فرش است بسته به شانه و تراکم فرش متفاوتاند، اما معمولاً شامل رزینهای صنعتی (مانند پلیوینیل استات)، نشاستههای طبیعی، مواد ضد قارچ و ضد باکتری و مقدار مشخصی نرمکننده هستند. این ترکیب باید به گونهای باشد که در عین ایجاد چسبندگی بالا، انعطافپذیری فرش حفظ شود و از شکنندگی آن جلوگیری گردد.
آهار فرش در کدام مرحله تولید انجام میشود؟
آهارزنی بلافاصله پس از اتمام بافت فرش و خروج آن از دستگاه فرش بافی انجام میشود. فرش خام در این مرحله هنوز قابلیت استفاده ندارد و برای تبدیل شدن به محصول نهایی، وارد واحد «تکمیل و آهار» میشود. این مرحله پیش از عملیات نهایی مانند دوردوزی، ریشهزنی و بستهبندی انجام میگیرد.
تکمیل فرش ماشینی و ارتباط آن با آهار
تکمیل به مجموعه عملیات نهایی روی فرش خام گفته میشود که آهارزنی مهمترین بخش آن است. به همین دلیل در صنعت فرش، این مرحله با عنوان «آهار و تکمیل» شناخته میشود. بدون آهار، فرآیند تکمیل ناقص بوده و فرش استحکام لازم برای عرضه به بازار را نخواهد داشت.
مراحل آهار و تکمیل فرش ماشینی
فرآیند آهار و تکمیل فرش ماشینی شامل چند مرحله پیوسته است؛ ابتدا پرداخت یا تیغزنی انجام میشود تا خاب فرش یکنواخت گردد، سپس پشت فرش با مواد آهار پوشانده میشود و فرش وارد کوره حرارتی میگردد تا مواد تثبیت شوند. پس از آن، فرش برش طولی و عرضی میخورد و در نهایت عملیات جانبی مانند لبهدوزی، چرمدوزی پشت فرش و ریشهزنی انجام میشود تا محصول نهایی آماده عرضه شود.
تفاوت آهار، پرداخت و تکمیل
پرداخت مربوط به زیبایی و یکنواختی سطح رویی فرش است؛ در این مرحله پرزها کوتاه و صاف میشوند تا طرحها شفاف و سطح فرش مخملی شود.
آهار پشت فرش را مستحکم میکند و ریشهها و گرهها را تثبیت مینماید تا فرش دوام، ایستایی و مقاومت لازم را داشته باشد.
تکمیل اصطلاحی کلی است که همه مراحل نهایی فرش، از پرداخت و آهار تا لبهدوزی، ریشهزنی و بستهبندی را شامل میشود و فرش خام را به محصول نهایی آماده استفاده تبدیل میکند.
تأثیر بر ظاهر و ایستایی فرش
آهار باعث میشود فرش کاملاً صاف و بدون موج روی زمین پهن شود و گوشهها حالت استاندارد خود را حفظ کنند. همچنین به ایستایی پرزها کمک کرده و وضوح طرح و نقشه را افزایش میدهد.
تأثیر بر نرمی یا سفتی فرش
آهار عمدتاً پشت فرش را سفتتر میکند، نه سطح رویی آن را. اگر میزان و کیفیت آهار استاندارد باشد، نرمی خاب فرش حفظ میشود. آهار بیش از حد میتواند انعطافپذیری فرش را کاهش داده و حس خشکی ایجاد کند.
مزایا و معایب احتمالی
مزایا: افزایش طول عمر، جلوگیری از ریزش گرهها، جلوگیری از سر خوردن فرش، حفظ فرم و ابعاد، و محافظت در برابر آلودگی.
معایب احتمالی: خشکی بیش از حد، شکنندگی پشت فرش، شوره زدن یا بوی نامطبوع در صورت استفاده از مواد نامرغوب.
چند سوال رایج
۱-آیا همه فرشهای ماشینی آهار دارند؟
تقریباً بله. آهار جزء جداییناپذیر تولید فرش ماشینی است و بدون آن، فرش استحکام لازم را نخواهد داشت. تنها برخی بافتههای بسیار سبک یا فانتزی ممکن است آهار بسیار کمی داشته باشند.
۲-چطور آهاردار بودن فرش را تشخیص دهیم؟
پشت فرش آهاردار یکنواخت و کمی زبر است و در برابر خم شدن مقاومت دارد. در این نوع فرش، نخها بهراحتی از پشت خارج نمیشوند و فرش حالت پارچهای و لخت ندارد.
۳-تأثیر آهار بر دوام، شستشو و قیمت فرش
آهار استاندارد با شستشوی اصولی از بین نمیرود و نقش مهمی در حفظ ساختار فرش دارد. کیفیت آهار، بهویژه در فرشهای با شانه و تراکم بالا، مستقیماً بر ارزش و قیمت نهایی فرش تأثیر میگذارد.
۴-آهار زیاد بهتر است یا کم؟
هیچکدام؛ میزان آهار باید متعادل و متناسب با مشخصات فرش باشد. آهار زیاد باعث خشکی و ترکخوردگی و آهار کم باعث شل شدن و کاهش دوام فرش میشود.