طرز ساختن رنگهاي مورد مصرف در نقشه فرش
رنگآمیزی نقشه فرش یکی از مراحل حیاتی در هنر قالیبافی است که تأثیر مستقیم بر زیبایی و هماهنگی فرش دارد. هر رنگ باید دقیقاً مطابق ترکیب مناسب تولید شود تا هارمونی و شفافیت مورد انتظار حاصل گردد. در این فرآیند، شناخت طرز ساخت رنگهای مورد استفاده و آگاهی از نسبتهای دقیق ترکیب رنگها اهمیت ویژهای دارد. علاوه بر رعایت اصول فنی، خلاقیت فردی نقاش نیز نقش مهمی در کیفیت نهایی رنگآمیزی دارد.
اصول کلی ترکیب رنگها
برای تولید رنگهای دلخواه، لازم است نسبت اجزای ترکیبی دقیقاً رعایت شود. رنگهای همخانواده معمولاً شامل اجزای یکسان هستند، اما درصد هر یک از آنها متفاوت است. اگر این نسبتها به درستی تنظیم نشوند، رنگ نهایی مطابق انتظار نخواهد بود. در نتیجه، هر رنگی نیازمند تناسب مخصوص خود است و این تناسب باید در تمامی ترکیبهای بعدی نیز رعایت شود. رعایت دقیق درصد اجزا، همزمان با همزنی مداوم، باعث ایجاد رنگی شفاف، پایدار و هماهنگ میشود.
رنگهای آبی
رنگهای آبی از دسته رنگهای سرد محسوب میشوند و برای ساخت آنها معمولاً چهار رنگ سفید، سرمهای، آبی و مشکی با درصدهای متفاوت با یکدیگر ترکیب میشوند. این ترکیبها بسته به نوع آبی مورد نظر، تغییر میکنند تا طیفهای مختلفی مانند آبی روشن، آبی متوسط و آبی تیره حاصل شود. دقت در درصد هر رنگ و همزدن مداوم، از اهمیت بالایی برخوردار است زیرا رنگ آبی پس از مدتی تثبیت شده و جلوه اصلی خود را نشان میدهد.
رنگهای خاکی
برای تولید رنگهای خانواده خاکی، چهار رنگ سفید، قهوهای، دارچینی و مشکی با یکدیگر ترکیب میشوند. این ترکیبها امکان ایجاد طیفهای متنوع خاکی از روشن تا تیره را فراهم میکنند و استفاده صحیح از هر جزء ترکیب، ثبات رنگ و هماهنگی آن با سایر رنگها را تضمین میکند. دقت در ترکیب این رنگها، به ویژه در فرشهای سنتی و نفیس، از اهمیت ویژهای برخوردار است.
رنگهای سبز
رنگ سبز نیز از دسته رنگهای سرد به شمار میرود و ترکیبهای متنوعی برای تولید آن وجود دارد. به عنوان مثال، رنگ سبز سیر با ترکیب سفید، سرمهای، زرد و مشکی حاصل میشود، در حالی که سبز ساق چناری از ترکیب سه رنگ سبز، سفید و زرد ساخته میشود. تفاوت در میزان مشکی به کار رفته در ترکیب، باعث ایجاد تنوع در طیف سبز میشود. این دقت و تفاوتهای جزئی در ترکیب رنگها، برای ایجاد هماهنگی نقوش و جلوه بصری فرش ضروری است.
رنگهای بژ و طوسی
رنگ بژ از ترکیب قهوهای، سبز سیر، سفید و شتری به دست میآید و در طراحیهای کلاسیک و سنتی کاربرد فراوان دارد. رنگ طوسی نیز با ترکیب دو رنگ سفید و مشکی در درصدهای مختلف، طیفهای روشن، متوسط و پررنگ خود را ایجاد میکند. این رنگها معمولاً به عنوان رنگهای زمینه یا برای ایجاد سایه و عمق در نقوش به کار میروند و رعایت دقیق نسبت ترکیب آنها باعث هماهنگی بیشتر رنگها در کل فرش میشود.
رنگهای کرم و شتری
رنگ کرم از ترکیب سفید، زرد و شتری ساخته میشود و کرم استخوانی با درصد بیشتری از سفید حاصل میگردد. رنگ شتری نیز از ترکیب سه رنگ زرد، سفید و دارچینی به دست میآید. این رنگها معمولاً برای ایجاد لطافت و هماهنگی در زمینه فرش یا حاشیهها استفاده میشوند و نقش مهمی در تعادل رنگی کلی فرش دارند.
رنگهای زرشکی و پوست پیازی
رنگ زرشکی از ترکیب لاکی و مشکی ساخته میشود و رنگ پوست پیازی نیز با ترکیب سه رنگ سفید، قهوهای و لاکی حاصل میگردد. این رنگها غالباً برای بخشهای مرکزی یا برجسته فرش به کار میروند و دقت در درصد هر رنگ در ترکیب، ثبات و زیبایی آنها را تضمین میکند.
رنگ نخودی
رنگ نخودی نیز از ترکیب سه رنگ زرد، سفید و نارنجی به دست میآید. این رنگ معمولاً برای ایجاد هماهنگی میان رنگهای گرم و سرد در نقشه فرش کاربرد دارد و به عنوان رنگی زمینه یا مکمل در کنار دیگر رنگها به کار میرود.
اهمیت دقت و خلاقیت
استفاده از خلاقیت فردی در تولید انواع رنگها بسیار مهم است، اما رعایت اصول دقیق ترکیب رنگها و همزنی مداوم تا حصول نتیجه مطلوب، از اهمیت بیشتری برخوردار است. بسیاری از رنگها، مانند آبی سیر، چند ساعت پس از ساخت، رنگ اصلی خود را نشان میدهند. بنابراین حوصله، دقت و باریکبینی نقاش در این مرحله بسیار حیاتی است و کوچکترین بیتوجهی میتواند موجب عدم حصول رنگ مطلوب شود.
رنگهاي مورد استفاده در فرشبافی
در بافت يك فرش، در مناطق مختلف، از رنگهای مختلفی استفاده میشود. تنوّع رنگ در بافت فرش کاشان میتواند از تعداد خیلی کم تا زیاد متغیّر باشد. تا جاییکه در بافت بعضی تابلو فرشها، گاه تا چند هزار رنگ تركيبی به كار برده میشود. روشهای ساخت رنگهای مورد استفاده در كار نقّاشی نقشهی فرش، با روشهای ساخت و تركيب رنگها در ديگر صنايع و هنرها، تفاوتهای چشمگيری دارد. بعضی از نقّاشان، روشهای مخصوصی در تركيب رنگها به كار میبرند. در حالت كلّی، برای توليد رنگ مورد نياز، از نظر تعداد رنگ مورد استفاده در تركيب، محدوديت وجود دارد. بدین معنا که رنگ اصلی مورد استفاده در ترکیب، برای توليد اين رنگها، بسيار محدود است. در حالیكه اگرقرار باشد تنوّع رنگ در نقشهی يك فرش، از ۲۰۰ رنگ تجاوز كند، مسلّما تركيبات آنها پيچيدهتر و همچنین رنگهای توليد شده، بيشتر خواهد بود. چنانچه حدّميانهای برای رنگهای مورد استفاده در فرش، در نظر باشد؛ در آنصورت برای رنگآميزی چنين نقشههايی، رنگهايی مانند مشكی، سرمه ای، قهوهای، سفيد و لاكی را با رنگهایی مانند آبی، زرد و زرشكی ترکیب میکنند تا رنگهای مورد نياز را بهدست آورند.