طرح فرش ایران مشهور به نام نقش

طرح فرش ایران مشهور به نام نقش

۱- طرح افشان

برگها، گلها، پرندگان و حیوانات به عنوان نقشمایه فرش بر کف آن افشانده می شود گل و برگ نگاره‌های اصلی این نقش هستند و اگرچه این نقشمایه‌ها به صورت جدا از هم در زمینه فرش پراکنده‌اند اما هم گونی و هماهنگی رنگها آنها را همچون اجزا یک مجموعه زیبا جلوه گر میسازد.

نقشهای مهم طرح افشان عبارتند از :‌

  • افشان حنایی

  • افشان بندی با گلهای دارای ارتباط

  • افشان شکسته با خطوط شکسته

  • افشان شاخ پیچ که گویی گلها با شاخه‌هایی به هم پیوسته‌اند.

  • افشان دسته گل که کومه‌ها و دسته گلها نگاره‌های اصلی آن هستند.

  • افشان حیواندار که در آن از نقشمایه حیوانات استفاده شده است.

  • افشان ترنج‌دار که ترنج با طرح و رنگ متناسب در وسط زمینه پرگل و گیاه نقش بسته است.

  • طرح لچک و ترنج

طرحی است بسیار عمومی و معروف و زیبا در فرش ایران که از مکتب شاه عباسی به یادگار مانده است و در آن از لچک و ترنج به عنوان نقشمایه استفاده می‌شود این طرح از تذهیبهای که کاتبان هنرمند در پشت جلد قرآنها و سایر کتب نگاشته‌اند اقتباس شده است.

انواع لچک و ترنج

  • لچک و ترنج ساده : این طرح فقط لچک و ترنج دارد.

  • ترنج‌دار: این طرح فقط دارای ترنج بوده و لچک ندارد

  • لچکی : این طرح دارای لچک و بدون ترنج است

  • ترنجی طره‌دار: این طرح طره اطراف زمینه را پوشانده است.

  • لچک ترنج کف ساده

  • سلسله ترنج‌دار

  • ترنج قفقاز

  • ترنج شیروان

  • لچک ترنج هندسی

  • لچک ترنج کلاله‌دار

۳-طرحهای طره‌‍دار

این نوع طرحها در نواحی نایین و کاشان مورد استفاده بافندگان قرار می‌گیرند در فرش امتداد لچکها به طرف یکدیگر و در کنار حاشیه فرش قرار دارد . چنانچه لچکهای چهارگانه فرش با نقش و نقشمایه و رنگ‌آمیزیهای لچک هم آهنگ و موزون با آن ادامه یابد طره به وجود می‌آید

۴- طرح سراسری

تکرار قطعه کوچکی از طرح در سراسر قسمت طولی یا عرض فرش را طرح سراسر می‌گویند.

۵- طرح ‌بندی

از انجا که قطعات تکراری طرح در سراسر فرش ضمن تکرار بهم می‌پیوندند این گونه طرحها را بندی می‌نامند.

انواع طرحهای بندی عبارتند از :

  • بندی قاب قابی

  • بندی آدمکی

  • بندی درختی

  • بندی ترنج‌دار

  • بندی کتیبه‌ای

  • بندی بازوبندی

  • بندی شاخ گوزنی

  • بندی دسته گل

۶-طرح محرمات

محرمات نامی است که پارچه فروشان قدیم به پارچه‌ها راه راه رنگارنگ نهاده‌اند در قالیبافی طرح محرمات بدین گونه است که نقش راه راه سراسر طولی فرش را پوشانده و یک نقش و رنگ در طول قالی تکرار می‌شود در این راه راه ها نقشمایه‌های مختلف از قبیل گل ، درخت ،‌ شاخه و برگ و حیوانات طراحی می‌گردد.

۷- طرح سجاده‌ای جانمازی و محرابی

این طرح بیشتر به قالیچه‌های مخصوص نماز اختصاص دارد که در متن ان نقش محراب مسجد دید می‌شود در این طرح تزییناتی از قبیل ستون ، قندیل  ، سرستون ، کتیبه‌ها و نوشته ها به چشم می‌خورد.

طرحهای محرابی فقط برای جانمازی بافته نمیشود بلکه می‌توانند استفاده‌های دیگر نیز داشته باشند.

طرحهای محرابی دارای انواع گوناگونی هستند که عبارتند از :

– محرابی درختی : در برخی طرحهای محرابی در زیر طابق محراب شکل درخت زندگی یافته می‌شود که از نقشهای بسیار زیبا و متداول در فرش ایران و نیز منطقه آسیای صغیر است.

– محرابی دورنما: این طرح همان محرابی درختی است

– محرابی ستوندار: در این طرح در قسمت زمینه و در دو گوشه آن دو ستون محرابهارا نگه می‌دارند که روی این ستونها نیز تزیین شده است.

– محرابی قندیلی: طرح نقش قندیلی در سجاده‌ها و قالیچه‌های محرابی برای تزیین به کار می‌رود که ارتباط نمادی با کل ساختمان مسجد دارد.

– محرابی گلدانی این طرح نیز همانند محرابی درختی دارای گل و بوته است و در آن به جای درخت از گلدان استفاده شده که در وسط و پایین طرح زمینه قرار دارد.